مقالات

خانه » اقتصادی, حیات88 » سخت­ افزارهای نفوذ دشمن در جنگ اقتصادی

سخت­ افزارهای نفوذ دشمن در جنگ اقتصادی

376678

سخت­ افزارهای نفوذ دشمن در جنگ اقتصادی

ابزارهای سخت دشمن؛ تحریم‌های رنگارنگ

 اعمال تحریم‌های یک‌جانبه و محدودیت‌های مالی و تجاری، همواره یکی از ابزارهای غیرقانونی نظام سلطه، برای تحمیل فشار به نظام جمهوری اسلامی ایران در طی سی و دو سال گذشته بوده و دائماً بر حجم این تحریم‌ها افزوده است. این وضعیت با اجرای تحریم خرید نفت، بانک مرکزی، کشتیرانی، بیمه و… از سوی نظام سلطه به اوج خود رسیده است. البته باید توجه داشت که موضوع تحریم‌ها موضوع جدیدی نیست و پس از پیروزی انقلاب اسلامی همواره بر ایران تحمیل شده است. اما به چند دلیل، اهمیت بحث در شرایط امروزی به مراتب بیشتر از گذشته می‌باشد.

۱. تحریم‌هایی که در گذشته وجود داشته‌‌ خفیف‌تر بوده‌‌اند، اما امروزه فشار تحریم‌ها در عرصه‌های مختلف اقتصادی بیشتر شده‌است.

۲. با توجه به بیانات رهبر معظم انقلاب، دنیا در حال حاضر در پیچ تاریخی خود به سر می‌برد. ایران نیز به دلیل قرار گرفتن در منطقه استراتژیک خاورمیانه دارای اهمیتی فراوان برای کشورهای غربی و استعماگر می‌باشد. از این جهت دشمن از هر حربه‌ای برای ضربه زدن به نظام اسلامی استفاده می‌کند. امروزه به‌روزترین تاکتیک دشمن در جبهه اقتصادی در حال انجام است. بنابراین ایران نیز برای مقابله با این تاکتیک جدید دشمن، باید به مقابله اصولی با آن بپردازد. لازمه این مقابله اصولی نیز مقاوم کردن بدنه اقتصاد در برابر حجم تازه تحریم‌هایی است که اعمال می‌شود.

۳. نوع تحریم‌های امروز، نقاطی از دایره اقتصاد کشور را هدف گرفته است که در واقع شاه کلید اقتصادی کشور می‌باشند. وابستگی اقتصاد کشور به نفت و درآمدهای حاصل از آن امری است که می‌تواند اسباب زحمت را در مقابله با موج جدید تحریم‌ها به وجود بیاورد. اختلالات بازار ارز در کشور نیز از نکاتی است که از مقوله تحریم بی‌بهره نبوده است. بخش نفت و گاز در حدود ۲۰درصد از GDP کشور، ۷۰تا ۸۰درصد مبادلات خارجی کشور و همچنین بالغ بر ۶۰درصد درآمد دولت را تشکیل می‌دهد. حدود ۸۰درصد ارز عرضه شده در بازار ایران توسط دولت عرضه می‌شود (با فروش ارز به بانک مرکزی )، که قسمت عمده آن از درآمدهای نفتی به دست می‌آید.

۴. تحریم‌هایی که­ تا پیش از این اعمال شده بود علاوه بر اینکه در شدت و نوع متفاوت بودند در هدف‌گیری نیز تفاوت داشتند. به نظر می‌رسد، هدف اصلی از دور جدید تحریم‌ها، ایجاد جو نارضایتی در میان مردم است. در واقع دشمن با هدف‌گیری قشرهای مختلف، سعی بر ایجاد فشار و در نتیجه فراهم آوردن جو نارضایتی در میان مردم را دارد.

چیستی تحریم

برای بیان چیستی تحریم باید به این نکته توجه داشت که تحریم لزوماً موضوع اقتصادی نیست. بلکه دارای ابعاد گوناگون: حقوقی، سیاسی، جامعه‌شناسی، فرهنگی و غیره می‌باشد. اما از منظر اقتصادی، اهرمی است که کشور مخالف را به این نتیجه می‌رساند که هزینه تمکین در برابر خواست کشور تحریم کننده، کمتر از هزینه ناشی از اعمال تحریم اقتصادی علیه آن کشور است.

یکی از اهداف تحریم‌های اقتصادی، تغییر رفتار کشور مورد تحریم به دلایل مربوط به روابط خارجی می‌باشد. در واقع در بیشتر موارد تحریم‌های اقتصادی به عنوان ابزاری در تعقیب سیاست خارجی به کار می‌روند. در این صورت هدف از تحریم اقتصادی، تضعیف اقتصاد دشمن می‌باشد. دشمنی که در نتیجه مخالفت‌های سیاسی و ناهمسو با کشور تحریم‌کننده قرار دارد.

در تحریم‌ها نیز غالبا نقطه ضعف دشمن مورد استفاده قرار می‌گیرد. زیرا در این حالت آسیب‌پذیری و روند تسلیم شدن او زودتر اتفاق می‌افتد. به همین دلیل تغییر رفتار جمهوری اسلامی ایران با هدف قرار دادن نقطه آسیب‌پذیر آن یعنی صنعت نفت، به عنوان یکی از شاخص‌های مؤثر از طرف آمریکا مورد استفاده قرار گرفته است.

یکی دیگر از اهداف تحریم‌های اقتصادی، ایجاد بی‌ثباتی در کشور مورد نظر از طریق فشارهای اقتصادی است. بررسی سوابق تحریم‌های اقتصادی نیز نشان می‌دهد که اگرچه آثار تحریم‌های اقتصای برجای مانده است، اما از ابعاد دیگر به هدف نهایی خود دست پیدا نکرده‌اند.

سوابق اعمال تحریم‌های اقتصادی

آمریکا از گذشته‌های دور به استفاده از تحریم‌های اقتصادی مبادرت ورزیده است. در سال ۱۷۶۵در واکنش به قانون «تون شند»، خرید کالاهای انگلیسی را تحریم کرد. در سال ۱۸۲۲نیز تحریم‌هایی علیه انگلیس اعمال شد. در واقع پس از جنگ جهانی اول، ایده به‌کارگیری تحریم‌های اقتصادی به جای اقدامات نظامی قوت گرفت. جالب آنجا است که بکارگیری ابزار اقتصادی در منشور سازمان ملل در سال ۱۹۴۵قرار گرفت و از همین طریق، فشارهایی را بر کشورهای یوگوسلاوی و یونان وارد کرد.

در مورد تحریم‌های وارده بر ایران از سوی آمریکا باید عنوان کرد که رخداد انقلاب اسلامی علت اصلی تحریم‌های اقتصادی از جانب بلوک استعمار به سرکردگی آمریکا بود. قبل از پیروزی انقلاب اسلامی تجارت میان دو کشور رونق بسیاری داشت. در سال ۱۳۵۷واردات ایران از آمریکا بالغ بر ۴میلیارد دلار، یعنی ۲۱درصد کل واردات ایران بود و ایالات متحده آمریکا شریک بازرگانی اول ایران به حساب می‌آمد. اما پس از پیروزی انقلاب اسلامی و همچنین حوادث بعد از آن، از جمله اشغال سفارت آمریکا در ایران و مسئله گرونگان‌گیری، شروع و آغازی بر آن بود.

پس از تسخیر سفارت آمریکا، کارتر در تاریخ ۸نوامبر ۱۹۷۹، کشتی حامل لوازم یدکی نظامی متعلق به ایران را به ارزش ۳۰۰میلیون دلار متوقف کرد. پس از این اقدام، کارتر با صدور دستور دیگری تمام دارایی‌های ایران در آمریکا را به تصرف خود درآورد. مجموع پس اندازها و اوراق بهادار بلوکه شده ایران بالغ بر ۱۲میلیارد دلار بود. حدود ۴/۱میلیارد دلار در بانک فدرال رزرو، ۶/۵میلیارد دلار در شعب مختلف بانک‌های آمریکایی در خارج از آمریکا، ۲میلیارد دلار در سایر بانک‌های آمریکا و حدود ۲میلیارد دلار در اختیار شهروندان و مؤسسات خصوصی آمریکا بود. همچنین ۶/۱میلیون انس طلا به حساب بانک مرکزی ایران در بانک فدرال رزرو نگه داشته می‌شد.

پس از آن، آمریکا اقدامات دیگری از جمله: منع صدور روادید برای ایرانی‌ها و بررسی ادعاهای مالی شهروندان آمریکایی علیه دولت، مؤسسات و اشخاص ایرانی و پرداخت دعاوی از محل دارایی‌های بلوکه شده، انجام داد. مجموعه تحریم‌های آمریکا و متحدان او تا امروزه ادامه پیدا کرده و این کشور هرگز سیاست‌های خصمانه خود را در قبال جمهوری اسلامی کنار نگذاشته است. در اواخر سال ۱۹۹۴، AIPAC طرح اجرایی «تحریم‌های جامع علیه ایران» را اجرا کرد.

اما موج جدید تحریم‌ها علیه جمهوری اسلامی را می‌توان در سه دسته عنوان کرد:

الف- تحریم نفت و مؤسسات مالی و بانکی

تحریم‌های ضد ایرانی در سه بخش دسته‌بندی می‌شود:

۱- تحریم‌های شورای امنیت (۲۰۱۰-۲۰۰۶)

۲- تحریم‌های آمریکا (۲۰۱۲-۱۹۷۹)

۳- تحریم‌های اتحادیه اروپا (۲۰۱۲-۲۰۱۰)

تحریم‌های شورای امنیت

قطعنامه ۱۷۳۷-۱۷۴۷-۱۸۰۳، تحریم بر روی صنایع نظامی و موشکی ایران بود و قطعنامه ۱۹۲۹نیز علاوه بر ممنوع‌کردن کشورها از مشارکت با ایران در برنامه‌های نظامی و هسته‌ای و ممنوعیت سفر بعضی از مقامات ایرانی به دیگر کشورها، خواستار ممنوعیت باز کردن حساب توسط بانک‌های ایرانی برای سلاح‌های کشتار جمعی شد.

تحریم‌های آمریکا از اول انقلاب

تحریم‌های آمریکا از سال ۱۳۵۸هم‌زمان با تسخیر لانه جاسوسی آغاز شد. در موج جدید این تحریم‌ها بر اساس قانون مصوب ۳۱دسامبر ۲۰۱۱کنگره آمریکا، تمامی خریداران نفت از ایران از اول جولای ۲۰۱۲، مشمول تحریم‌های آمریکا می‌شوند (البته این قانون اکنون برای بعضی از خریداران نفت ایران در حالت تعلیق قرار دارد). بر اساس همین قانون بانک مرکزی ایران نیز تحریم شد.

تحریم‌ها اتحادیه اروپا

  • تحریم خرید نفت و بانک مرکزی اتحادیه اروپا در تاریخ ۲۳ژانویه ۲۰۱۲.

– تمام مبادلات ایران به‌وسیله طلا، فلزات گرانبها، الماس و محصولات پتروشیمی متوقف شد.

– تمام دارایی های بانک مرکزی ایران مسدود شد.

– دارایی‌های چندین شرکت دریایی ایرانی نیز توقیف شد. (به بهانه حمل سلاح به سوریه)

  • تحریم سیستم سوئیفت در ۲۳مارس ۲۰۱۲.

ب‌- واردکنندگان نفت ایران

کره جنوبی و ژاپن

این ۲کشور پس از تحریم‌های شورای امنیت در سپتامبر ۲۰۱۰به جمع کشورهای تحریم‌کننده ایران پیوسته و تأمین مالی تجارت برای ایران را کاهش دادند و روابط بانکی خود با ایران و سرمایه گذاری در پروژه‌های انرژی کشور را محدود کردند. هر دوی این کشورها، واردات نفت خود از ایران را به شدت کاهش دادند. لذا این دو کشور توانستند از معافیت تحریم استفاده ‌کنند. معافیت ژاپن از ۱۴سپتامبر۲۰۱۲به مدت ۱۸۰روز دیگر نیز تمدید شده است. این معافیت برای شرکت‌های ژاپنی سودمند بوده و موجب شده است تا گروه بانک‌های میتسوبیشی، میزوهو، سومیتو میتسویی، همکاری‌های خود را همچنان با بانک مرکزی ایران ادامه دهند.

 هند

هند، ابتدا تحریم‌های سازمان ملل در مورد ایران، در خصوص مبادلات نظامی را به اجرا گذاشت. این کشور به دلایل تاریخی، اقتصادی و فرهنگی در اعمال تمامی تحریم‌ها مردد است. بعد از اعمال تحریم‌های آمریکا به دلیل تحریم بانک مرکزی و نبود بانک واسط برای تبادل ارزش نفت توسط هند، این کشور به دلیل سختی انتقال ارز به ایران یک امتیاز مبنی بر پرداخت ۴۵درصد پول نفت ایران را به ارز محلی هند یعنی روپیه دریافت کرد که موجب سهولت مبادله تهاتری میان ۲کشور شده است. هند از سال ۲۰۰۸واردات نفت از ایران را کاهش داده به نحوی که در سال ۲۰۱۲تنها ۱۰درصد از نفت این کشور توسط ایران تأمین می‌شده است (به نسبت ۱۶درصد در سال ۲۰۰۸). کاهش بیشتر در واردات نفت از ایران، نیازمند سرمایه‌گذاری برای انطباق پالایشگاه‌هایی که با نفت ایران کار می‌کنند با سایر نفت‌‌ها است، لذا هند تمایلی به قطع کامل واردات نفت از ایران ندارد.

چین

چین نیز مانند هند به دنبال کسب منافع از طریق تحریم‌ها است. این کشور، در ابتدای سال ۲۰۱۲اعلام کرد که واردات نفت از ایران را نسبت به سال ۲۰۱۱ (۵۵۰هزار بشکه در روز)، کاهش نخواهد داد، اما در مذاکرات با آمریکا قبول کرد که ۱۸درصد واردات نفت خود از ایران را کاهش دهد.

ملاحظه می‌شود که غرب به سرکردگی آمریکا تمام تلاش خود را برای به زانو درآوردن انقلاب اسلامی انجام می‌دهد. این بخش تنها قسمت اندکی از تحریم‌های یک‌جانبه علیه جمهوری اسلامی را نشان می‌دهد.

با این وجود، اقتصاد مقاومتی زمانی مطرح می‌شود که تحریم‌های یک‌جانبه علیه کشور اعمال می‌گردد. در این فضا است که اقتصاد مقاومتی به عنوان راهبردی برای مقابله با جنگ اقتصادی همه جانبه دشمن اتخاذ می‌شود. در تحریم و جنگ اقتصادی، دشمن نقاط ضعف را شناسایی می‌کند و از آن‌ها برای ضربه زدن به ما استفاده می‌کند. نقاط ضعف اقتصادی کشور ما نیز بیشتر در حوزه‌هایی است که وابستگی در کشور به یک کالای خاص، وابستگی به یک واحد پولی در تجارت بین المللی و یا وابستگی به یک کالا به عنوان منبع درآمدی، داریم.

با این حال، هدف اقتصاد مقاومتی، کاهش وابستگی‌های اقتصادی است و از سوی دیگر در تحریم‌ها از وابستگی‌ برای ضربه زدن استفاده می‌کنند. با این وجود، تحریم می‌تواند بهترین بستر برای رهایی از وابستگی‌های اقتصادی باشد. دلیل این امر نیز این است که در تحریم، اولاً تمام مردم و مسئولین از نقاط ضعف خود مطلع می‌شوند، ثانیاً نسبت به قطع وابستگی و اصلاح نقطه ضعف‌ها اقدام می‌کنند (به نوعی نسبت به این کار مجبور می‌شوند). بنابراین این شرایط سخت تحریم، می‌تواند به یک فرصت ایده‌آل برای رسیدن به اقتصادی کارآمد و قدرتمند در نظر گرفته شود.

نظر بگذارید