مقالات

خانه » دسته‌بندی نشده » دانشگاه اسلامی تجربه‌ای تکرار شدنی – شماره ۷۴

دانشگاه اسلامی تجربه‌ای تکرار شدنی – شماره ۷۴

گفتگویی درباره چیستی و چرایی دانشگاه اسلامی و سوابق آن در اسلام و انقلاب
مصاحبه کتبی با حجت‌الاسلام دکتر علی اصغر فیضی پور استاد حوزه و دانشگاه

پیش‌نوشت:  دکتر شیخ علی اصغر فیضی پور، عضو هیأت علمی دانشگاه فرهنگیان و استاد  دانشگاه امام صادق علیه السلام است. وی دارای دکترای فلسفه و کلام اسلامی از موسسه امام صادق علیه‌السلام قم و به تحصیل دروس خارج فقه و اصول اشتغال دارد.  نزدیک به ۲۵ سال است که به تدریس، پژوهش و کار مدیریتی درمراکز حوزوی ، دانشگاهی و آموزش و پرورش مشغول هستند.
حیات: با عرض سلام، آیا‌ از صدر اسلام تا کنون دانشگاه اسلامی وجود خارجی داشته است یا نه؟ آیا آرمان دانشگاه اسلامی یک تجربه‌ی موفق در زمان‌های گذشته بوده که اکنون تلاش می‌شود این تجربه بازیابی شود یا این که یک آرمان دست‌نایافته است و تلاش می‌شود ماهیت و وجود خارجی و عینی پیدا کند؟
با تشکر از دست‌اندرکاران نشریه وزین حیات و بسیج دانشجویی دانشگاه پرخیر و برکت امام صادق علیه‌السلام در پاسخ به این سوال باید گفت:
اولا؛ دانشگاه به مفهوم و ساختار امروزی در صدر اسلام وجود نداشت. اما به معنای وجود فضای تعلیم و تربیت بله. و به این معنا دانشگاه پیشینه‌ای به بلندای عمر دین اسلام دارد.
ثانیا؛ هیچ دینی به اندازه اسلام به علم، عالم، دانش و دانشجو بها نداده است. نگرش اسلام به علم چنین است که:
۱- اولین آیه نازله بر رسول خدا تأکید و دستور بر خواندن دارد: إقرأ باسم ربک الذی خلق (علق/۱)
۲- علم ذاتا دارای ارزش است: ….. والذین اوتوا العلم درجات…. (مجادله/۱۱)
۳- هیچ گاه عالمان با جاهلان برابر نخواهند‌ بود. (زمر/۹)
۴-علم‌آموزی وظیفه هر مسلمانی است: طلب العلم فریضه علی کل مسلم و مسلمه. (وسایل الشیعه ،ج۱۸ ص۱۴)
۵- علم‌آموزی محدودیت زمانی ندارد: اطلب العلم من المهد الی اللحد.
۶- علم‌آموزی محدودیت مکانی ندارد: اطلب العلم ولو بالصین.رسول خدا صلّی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم.
۷- علم‌آموزی محدودیت استاد ندارد: خذ العلم (الحکمه) ولو عند المشرک.
۸- علم‌آموزی حد یقف ندارد: و قل رب زدنی علما. (طه/۱۱۴)
۹- علم نافع مورد تأیید اسلام است نه هر علمی: اللّهم اعوذ بک من علم لاینفع.(تعقیبات نماز عصر).
۱۰- وظیفه پیغمبر اسلام تعلیم علم و حکمت و تهذیب نفوس امت است. (جمعه/۲)
۱۱- علم اگر همراه با تهذیب‌نفس نباشد، حجاب اکبر است: العلم هو الحجاب الاکبر.
با این همه ارزش‌گذاری برای علم و عالم، پس تمام فضای زندگی فردی و اجتماعی مسلمانان با علم عجین شده بود.
دانشگاه امام باقر و امام صادق علیهماالسلام به علاوه این‌که، دانشگاهی وسیع توسط امام باقر علیه‌السلام پایه‌گذاری شد و در زمان امام صادق علیه‌السلام به اوج خود رسید و امام شاگردانی با کفایت و متخصص در رشته‌های علوم انسانی و علوم طبیعی به جهان بشریت تحویل داد. بنابراین، اکنون باید این تجربه ارزشمند و پرافتخار بازیابی شود.

 حیات: به نظر شما با توجه به ساختار و قالب‌بندی خاص دانشگاه، اساسا اسلامی کردن آن ممکن است یا خیر؟
برای اسلامی‌کردن دانشگاه نیاز به تخریب تمامی ساختار‌های موجود نیست. بلکه با یک بازنگری آگاهانه و متدینانه می‌شود، گام‌های اساسی برداشت. اما مهم این است که یک تحول اساسی در، روش، موضوعات، مسائل و غایت علوم حاصل شود. بنابراین نباید ناامید شد و فضای موجود را به کلی تخریب کرد بلکه به یک آسیب‌شناسی در روش، موضوعات، مسایل و غایت رشته‌های گوناگون نیازمند است. به علاوه این‌که ساختار فعلی به یک بازنگری خیر‌خواهانه و عالمانه احتیاج دارد.

 اسلامی کردن آموزش و پرورش، مقدمه‌ی اسلامی کردن دانشگاه
حیات: اسلامی‌کردن دانشگاه دقیقا به چه معناست؟ ( از نظر شکل و قالب و …)
قبل از اسلامی کردن دانشگاه باید به اسلامی‌سازی آموزش و پرورش پرداخت. طبق وصیت‌نامه الهی-سیاسی امام خمینی رحمت‌الله‌علیه، اسلامی‌کردن کشور- در کنار نهادهای مسئول- وظیفه همه ملت است. تا آموزش و پرورش به طور واقعی اسلامی نشود، اسلامی کردن دانشگاه معنا پیدا نمی‌کند. آموزش و پرورش هم زمانی اسلامی می‌شود که ساختار و محتوای آن اسلامی شود. و این مهم به ثمر نمی‌رسد مگر این‌که:

 چگونگی اسلامی کردن آموزش و پرورش
* مسوولیت‌های اداری و برنامه‌ریزی آموزش و پرورش به اهلش سپرده شود: ان الله یامرکم ان تؤدواالامانات الی اهلها.
* مدیران آن تعریف صحیح و روشنی از مأموریت خود داشته باشند.
* معلمان آگاه، عاقل و متدین جذب شوند.
* از روزمرگی و سیاست‌زدگی پرهیز شود.
* به اهداف آموزش و پرورش در مقاطع مختلف آگاهی کامل داشته باشند.
* علوم سودمند و نافع از علوم مضر شناسایی شود و ساحت آموزش و پرورش از علوم غیرنافع پاک شود.
* بسیج ملی برای برون رفت از آسیب‌های ساختاری و محتوایی فراهم گردد.
* همه تفکرات و سلیقه‌های دلسوز و انقلابی درون نظام به مشارکت فرا خوانده شوند.
*به معلم و تعلیم و تربیت در نگرش و عمل هویت داده شود.
* آموزش‎ و پرورش محور توسعه همه جانبه گردد.
* آموزش (تخصص) و پرورش (تعهد) توامان دیده شود.
* نیروی انسانی متفکر، متعهد، کارآمد، دین‌دار و عاقل جذب شود.
* به آموزش‌ و پرورش نگاه اقتصادی زود بازده نشود.
* از طمع طمع ورزان سیاسی- از هر گروه و سلیقه- دور گردد.
* فقط دارندگان رتبه‌های بالای کنکور (افراد مستعد) بتوانند معلم شوند نه افراد جا مانده ازهمه جا.
* حقوق معنوی و مادی معلمان، همانند اساتید دانشگاه‌ها و اعضای هیأت علمی محاسبه شود و الا معلمی، شغل چندم قرار خواهد گرفت.
اگر آسیب‌های ساختاری و محتوایی آموزش‌ و پرورش اصلاح گردد زمینه‌های اسلامی‌سازی دانشگاه‌ها فراهم خواهد شد. وگرنه، هر چه شکل، قالب و محتوای دانشگاه هم دگرگون شود اسلامی شدن دانشگاه‌ها حاصل نخواهد شد!  امروزه آسیب‌های نظام آموزشی و پرورشی به حوزه های علمیه هم آسیب می رساند که اگر چاره‌ای اندیشیده نشود خسارت آن جبران‌ناپذیر خواهد بود.

اهداف دانشگاه اسلامی
حیات: از دیدگاه اسلامی دانشگاه ‌اسلامی به دنبال چه اهداف و اثراتی است که دانشگاه ‌غیراسلامی توانایی نیل به آن‌ها را ندارد؟
اهداف دانشگاه‌ اسلامی را می‌توان به گونه‌های مختلف تقسیم کرد.
۱- اهداف فردی و اجتماعی یعنی، ساختن انسان‌های دیندار، عالم، عاقل، اندیشمند و خدمت‌گزار تا بتوانند جامعه‌ای پویا، هدفمند و متدین و تلاشگر را به وجود آورند.
۲- اهداف دنیوی و اخروی یعنی، ساختن دنیایی آباد و عزتمند برای جامعه دینی و کسب رضایت خداوند در جهان آخرت.
۳- اهداف:
* ابتدایی: تبدیل جامعه‌بشری به یک فضای معنوی و عاشق علم و آگاهی.
* متوسط: اداره عالمانه زندگی فردی و اجتماعی.
* نهایی: اسلامی شدن جهان و ایجاد رویکرد اسلامی در دنیا و ساختن انسان های موحد و آماده ظهور حضرت ولی‌عصر(عج) ان‌شاء‌الله.
اما دانشگاه‌ غیراسلامی نمی تواند به اهداف مذکور برسد.

 حیات: خاستگاه اسلامی کردن دانشگاه درنظام جمهوری اسلامی از کجا بود؟
خاستگاه اسلامی کردن دانشگاه در نظام جمهوری اسلامی از نظر تئوری، به اهداف انقلاب اسلامی باز می‌گردد. فلسفه شورای انقلاب فرهنگی و ایجاد نهادهایی چون، نهاد مقام معظم رهبری، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه و… بیان‌گر همین موضوع است. اما یک نمونه‌ی عینی دانشگاه اسلامی که تا حدی توانسته است ویژگی‌های دانشگاه اسلامی را در خود ایجاد نماید، دانشگاه امام صادق علیه‌السلام است که با تولیت حضرت آیت الله مهدوی کنی دامت برکاته الشریف در حال فعالیت علمی و پژوهشی است که در دوره‌های گوناگون با تربیت دانشجویان متدین، عاقل، آگاه و خدمت‌گزار، گام‌های ارزشمندی برداشته است.

 حیات: آیا در مورد اسلامی کردن دانشگاه در حوزه‌ی عمل فعالیتی رخ داده است یا خیر؟ در صورت وجود فعالیت اثرگذاری این فعالیت ها تا چه اندازه بوده است؟
بله، هم از نظر ساختار و هم از نظر محتوا و تولید آثار علمی گام‌های خوبی برداشته شده است. به خصوص از نظر محتوا نهاد مقام معظم رهبری زحمات فراوانی کشیده است اما هنوز تا رسیدن به اهداف راه طولانی مانده است.

 اسلامی کردن دانشگاه برای همه انواع دانشگاه‌ها
حیات: آیا اسلامی کردن دانشگاه‌ها مختص به یک نوع خاص از دانشگاه است (علوم انسانی/ فنی و پایه) یا این که این آرمان کلی برای همه انواع دانشگاه هاست؟
نگاه مکتب تشیع، به اسلامی‌سازی جامعه بشری است و جوامع انسانی هم فقط با علوم انسانی به اهداف الهی خود نخواهد رسید. امروزه عوامل عزّت یک فرهنگ و ملت فقط در یک رشته علمی و یا یک قسم از علوم به دست نمی‌آید بلکه باید در همه‌ی رشته‌ها تلاش شود. پس همه آن ها باید اسلامی شوند و اسلامی‌سازی علوم هم باید در اسلامی‌سازی روش، موضوع، مسائل و اهداف آن صورت گیرد؛ یعنی همه علوم در خدمت دین باشد تا بتواند انسان‌های دین‌دار بسازد تا جامعه بشری سعادتمندانه و عزتمندانه با رفتار‌های دینی مسیر بندگی خداوند را طی کند.ان شاءالله.

نظر بگذارید