مقالات

خانه » سیاسی » علم و سیاست افغانستان، از نمایی نزدیک – شماره ۷۴

علم و سیاست افغانستان، از نمایی نزدیک – شماره ۷۴

139112080000264

وضع علمی و سیاسی افغانستان در نگاه اساتید ایرانی دانشگاه‌های افغانستان

پیش‌نوشت: دانشگاه آزاد اسلامی واحد کابل، تنها برگزارکننده دوره‌های تحصیلات تکمیلی در افغانستان است و رشته‌های مقطع کارشناسی ارشد یا اصطلاح افغانی آن، ماستِری، که در این دانشگاه ارائه می‌شود عبارتند از: حقوق جزا، حقوق عمومی، علوم سیاسی، جغرافیا، محیط زیست و مدیریت بازرگانی.
در ادامه با چهار استاد برجسته‌ی علوم سیاسی که جهت آموزش به کشور افغانستان اعزام گردیده‌اند، گفت و گویی صورت گرفته است و نظرات شخصی آنان در رابطه با جوانب گوناگونِ فعلیِ مسئله افغانستان بیان می‌گردد.
دکتر علی اصغر داودی
دکتری علوم سیاسی از دانشگاه امام صادق علیه السلام
مدت زمان تدریس در افغانستان: ۶ نیمسال تحصیلی
مدیر گروه علوم سیاسی واحد کابل دانشگاه آزاد اسلامی

۱٫ تعداد و مقاطع تحصیلی دانشگاه‌های فعّال در افغانستان، به چه نسبت است؟
تا قبل از تأسیس دانشگاه آزاد اسلامی واحد کابل، در مقطع کارشناسی ارشد یا ماستِری، تنها رشته ادبیات دَری ارائه می‌شد. در مقطع کارشناسی هم ۳۶ دانشگاه خصوصی در حال فعالیت‌اند که همگی غربی هستند. تنها دانشگاهی که در دوره‌های تحصیلات تکمیلی جذب دانشجو می‌نماید، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کابل است که بعداً دانشگاه پیام نور هم رسمآً به این جرگه پیوست.

۲٫ رشد و تولید علم و هم‌چنین سطح علمی دانشگاهیان افغان چگونه است؟
جامعه‌ی افغان،‌ جامعه‌ای مخروب و جنگ‌زده است. از کودتایی که در اردیبهشت ۱۳۵۷ صورت گرفت و «سردار داوود خان» کنار زده شد و پس از آن کمونیست‌ها حکومت را به دست گرفتند، ‌و بعد از آن طالبان و مجاهدین مسلّط شدند و سپس حضور امریکا در این کشور، جنگ و ناآرامی مداوم بوده است. خصوصاً در دوره‌ی طالبان که با هرچه رنگ و بوی غربی داشت، از جمله دانشگاه، مخالف بودند. از همین سال دولت جدید شروع به بازسازی نمود و در این مدت کوتاه می‌توان گفت بنیه‌ی علمی این کشور هنوز ضعیف است. اکثر دانشجویان علوم سیاسی، فعّال سیاسی هستند و در عرصه عمل، بیشتر از مباحث نظری فعّالیت دارند و از این لحاظ نسبت به دانشجویان ایرانی سطح معلومات بالایی دارند. چون در این مدت دانشگاهی نبوده و بهایی به امر داده نمی‌شد، نشریات پژوهشی آن‌ها هم در حد تخصصی، فعلاً کم است.

۳٫ سرفصل‌های دروس علوم سیاسی در افغانستان با ایران چه تفاوت‌هایی دارند؟
بیشتر درس‌ها مشترک است و تنها مسائلی که مربوط به ایران است و کاربردی در آن‌جا ندارند را بومی‌سازی نموده‌ایم. به عنوان مثال جامعه‌شناسی سیاسی افغانستان، مسائل ژئوپولتیک افغانستان، قانون اساسی افغانستان.

۴٫ افغانستان بدون حضور کشورهای غربی، چه چشم‌اندازی خواهد داشت؟
در افغانستان هیچ چیزی را نمی‌توان پیش‌بینی کرد. فضای خاصی دارد. تنوّع فرهنگی،‌ چند پارچگی، حضور نیروهای نظامی غرب، مداخلات کشورهای بیگانه، اوضاع افغانستان را عرصه رقابت قدرت‌های بزرگ و دیگران نموده است. اما نگرانی‌هایی وجود دارد که اگر ۲۰۱۴ امریکا برود، چه می‌شود؟ اما چیزی که روشن است، ‌غرب نیامده که برود.

دکتر جلیل رحیمی
دکتری روابط بین الملل از دانشگاه علوم تحقیقات تهران
مدت زمان تدریس در افغانستان: ۳ نیمسال تحصیلی
۱٫ شرایط اقتصادی افغانستان را، در نگاهی اجمالی بیان نمایید؟
اقتصاد مطلوبی ندارد. همان طور که می‌دانید ۵/۴ تا ۵ میلیارد دلار، بودجه سالیانه افغانستان است که از این مقدار ۵/۲ تا ۳ میلیارد دلار آن حاصل سرمایه‌گذاری شرکت‌های خارجی است و مستقیم به حساب دولت ریخته نمی‌شود. در بخش کشاورزی، صنایع و معادن و منابع نفتی، دستاورد قابل توجهی نداشته است.

۲٫ بازتاب خروج امریکا را چه طور ارزیابی می‌کنید؟
در حال حاضر آمریکا مسکّن موقت است. مانند آتِلی که به عضو شکسته از بدن می‌بندند؛ به محضی که این آتِل باز شود، استخوان مجدداً می‌شکند. در فضای فعلی افغانستان مشهود است که با خروج نیروهای ناتو و مشخصاً امریکا از این کشور، دوباره احتمال جنگ داخلی دولت با طالبان و غیره، حتمی است.

دکتر سعید گازرانی
مدت زمان تدریس در افغانستان: ۳ نیمسال تحصیلی
۱٫ نگاه جامعه‌ی دانشگاهی افغانستان به غرب چگونه است؟
بیشتر نظرم در مورد مردم و به خصوص دانشجویان کابل است و نه کل افغانستان. به نظرم اکثریّت افغانی‌ها نوعی نگاه مثبت به غرب دارند. آن طیفی هم که نگاه منتقدانه به غرب دارند نهایتاً در لایه‌های پنهان ذهن‌شان نسبت به آینده افغانستان، نگاهی مثبت به غرب دارند. به طور واضح یک عده می‌دانند که طرفدار غربند و از عقیده خودشان دفاع هم می‌کنند و یک عده نمی‌دانند که طرفدار غرب هستند ولی از درون شبیه دسته اول هستند. شاید هم علت این باشد که در مقابل غرب و غرب‌گرایی، آلتِرناتیوی (جایگزینی) که می‌بینید، آن سنت‌گرایی از نوع افراطی طالبان بوده است که قبلاً وجود داشته و در انتخاب این دو، با شدت و ضعف مختلف به غرب گرایش بیشتری دارد.

۲٫ نقش آمریکا در افغانستان به چه شکل است؟
واکنش‌ها نسبتاً یکسان است. بخشی از دانشجویان و یا مردم عادی که در روابط روزمره با آن‌ها برخورد داریم، مقداری آمیخته با افراط و تفریط است. البته در دانشجویان کمتر و در مردم عادی بیشتر. مردم عادی یا می‌گویند ۱۰۰ درصد این حضور آمریکا، به نفع افغانستان است و یا به شدت مخالفند. در دانشجویان نوعی تفکّر اجتناب ناپذیر بودن حضور غرب، مشاهده می‌شود، با توجه به این‌که نگران هستند که اگر آمریکا برود دوباره اوضاع به حال هرج و مرج سابق درآید. یک گروه از دانشجویان که بدبین به غرب هستند معتقدند که آمریکا به دنبال منافع خودش است و در نهایت نفعی به افغانستان نمی‌رساند.

دکتر محسن مدیر شانه‌چی
دکتری علوم سیاسی از واحد علوم تحقیقات تهران
مدت زمان تدریس در افغانستان: ۳ نیمسال تحصیلی
۱٫ سیستم و فضای سیاسی حاکم بر کشور افغانستان چگونه است؟

در افغانستان الان، یک سیستم دموکراسی ریاستی است که خیلی از احزاب و گروه‌ها، اپوزیسیون دولتی و افرادی مانند عبدالله عبدالله به دنبال تغییر نظام، به دموکراتیک پارلمانی هستند. به لحاظ تحزّب نوعی دموکراسی چند حزبی در آن‌جا هست. احزاب متعدّد و متنوّعی هم وجود دارند. از راست‌ترین احزاب تا چپ‌ترین احزاب. احزاب اسلام‌گرا، سنّی، شیعه، گروه‌های مختلف از احزاب رادیکال تا بنیادگرا، میانه‌رو ، محافظه‌کار، همه نوع احزاب اسلامی یا اسلام‌گرا در افغانستان هستند. بقایای حزب دموکراتیک خلق، احزاب چپ، مارکسیستی، به نام‌های دیگرفعّالند، احزاب سکولار، لائیک هم هستند؛ همه فعالیت آزاد می‌کنند؛ دارای مطبوعات پُرکار و بعضاً دارای شبکه‌های رادیویی و تلویزیونی می‌باشند.
در افغانستان ده‌ها نشریه معتبر و به‌روز ، چاپ هم زمان در کابل و برخی شهرهای دیگر، منتشر می‌شود و به لحاظ ژورنالیستی بسیار قوی هستند و هر کدام مربوط به یک حزب و تفکّر سیاسی هستند. بیش از بیست شبکه تلویزیونی وجود دارند که به جز شبکه آریانا که دولتی است، بقیّه متعلق به احزاب خصوصی و قومی هستند. آزادی مطبوعات، سندیکاها، زادآزادیآزادی تظاهرات در بالاترین حد است. خیلی از این‌ها احزاب کوچک و شخصی است. به تدریج به سمتی می‌روند که احزاب در قالب احزاب قوی‌تر فعالیت کنند. مانند حزبی که به نام جبهه ملی تشکیل شده است و یا حزبی به نام ائتلاف ملی، که این‌ها شاید بتوانند متّحد شوند. همه چیز در افغانستان تحت تأثیر قومیّت است. چیزی حدود ۴۰ درصد. به همین جهت این قومیّت‌ها هستند که حزب تشکیل می‌دهند، خود حامد کرزای هم پشتون است.

سوتیتر:
تنها دانشگاهی که در دوره‌های تحصیلات تکمیلی جذب دانشجو می‌نماید، دانشگاه آزاد اسلامی واحد کابل است که بعداً دانشگاه پیام نور هم رسمآً به این جرگه پیوست
در فضای فعلی افغانستان مشهود است که با خروج نیروهای ناتو و مشخصاً امریکا از این کشور، دوباره احتمال جنگ داخلی دولت با طالبان و غیره، حتمی است
اکثریّت افغانی‌ها نوعی نگاه مثبت به غرب دارند. آن طیفی هم که نگاه منتقدانه به غرب دارند نهایتاً در لایه‌های پنهان ذهن‌شان نسبت به آینده افغانستان، نگاهی مثبت به غرب دارند
از راست‌ترین احزاب تا چپ‌ترین احزاب. احزاب اسلام‌گرا، سنّی، شیعه، گروه‌های مختلف از احزاب رادیکال تا بنیادگرا، میانه‌رو ، محافظه‌کار، همه نوع احزاب اسلامی یا اسلام‌گرا در افغانستان هستند

محمد باقر ترنجیان
سردبیر نشریه نقطه سرخط دانشگاه آزاد اسلامی مشهد

وجیهه جزایری
دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه علوم و تحقیقات

 

نظر بگذارید