مقالات

خانه » سیاسی » قلب اقتصاد دنیا در دست کیست؟ – شماره ۷۵ و ۷۶

قلب اقتصاد دنیا در دست کیست؟ – شماره ۷۵ و ۷۶

Strait-of-Hormuz

ارزش استراتژیک تنگه هرمز برای ایران:

ژئوپلیتیک تنگه هرمز
تنگه‌ها گذرگاه‌های طبیعی هستند که دو بدنه آب را به یکدیگر وصل می‌کنند. این گذرگاه‌ها از آن جهت که در مسائل ارتباطی، سیاسی، نظامی واقتصادی بسیار نقش دارند حائز اهمیت هستند. در این میان چندین تنگه توانسته‌اند نقش خود را پررنگ‌ترکرده ودر مناسبات بین المللی تاثیرگذار باشند. تنگه هرمز با تردد سالیانه بیست هزارفروند شناور، یکی از مهم‌ترین تنگه‌های بین المللی محسوب می‌شود. تنگه هرمز باریکه دریایی خمیده شکلی است که در منتهی‌الیه شرقی خلیج فارس واقع شده است و فلات ایران را از شبه جزیره عربستان جدا می‌کند وآب‌های خلیج فارس را به دریای عمان واقیانوس هند پیوند می‌دهد.

 اهمیت راهبردی تنگه هرمز بر تامین نفت دنیا
تنگه هرمز اهمیت راهبردی زیادی برای اقتصاد جهانی به‌خصوص بازار انرژی دارد و بیش از یک ‌ششم نفت مورد نیاز جهان از طریق این تنگه ترانزیت می‌شود. تنگه هرمز دومین تنگه بین‌المللی پرتردد دنیاست. حدود ۶۸ درصد ذخایر شناخته ‌شده نفت وگاز دنیا در خلیج‌‌فارس قرار دارد و امنیت تنگه هرمز نقش کلیدی در تأمین بی‌وقفه انرژی دنیا دارد. بر اساس گزارش اداره اطلاعات انرژی آمریکا ۳۳ درصد نفتی که در سال ۲۰۰۹ میلادی از راه دریا به بازارهای بین‌المللی منتقل شده، از این تنگه عبور کرده است. یعنی روزانه ۱۵ میلیون بشکه نفت از طریق تنگه هرمز به بازارهای بین‌المللی منتقل شده است.
بخش مهمی از نفت ترانزیت شده از طریق تنگه هرمز در بازارهای آسیا، اروپای غربی و آمریکا مصرف می‌شود. بیش از ۷۵ درصد نفت وارداتی ژاپن و ۵۰ درصد نفت وارداتی چین نیز از طریق این تنگه ترانزیت می‌شود. بر این اساس، روزانه دو میلیون بشکه فراورده‌های نفتی و گاز مایع نیز از این تنگه عبور می‌کند. در میان کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، عربستان‌ تنها بخشی از نفت خود را از این تنگه عبور می‌دهد اما بقیه کشورها از جمله عراق، کویت، بحرین، قطر و امارات، راهی به جز صادرات نفت از این تنگه ندارند. بیش از ۸۸ درصد نفت عربستان سعودی، ۹۸ درصد نفت عراق، ۹۹ درصد نفت امارات متحده عربی و ۱۰۰ درصد نفت کشورهای کویت و قطر و در مجموع به‌طور متوسط ۹۷ درصد نفت این کشورها از تنگه هرمز عبور می‌کند.
همچنین تنگه هرمز غیر از اهمیت خود، در منطقه، در اروپا هم دارای اهمیت زیادی است به طوری که مقامات عالی‌رتبه نظامی انگلیس از بسته شدن تنگه هرمز وحشت دارند و بیان کرده‌اند «در صورتی که ایران تصمیم بگیرد تنگه هرمز را ببندد، لندن نیمی از واردات کلی گاز و ۸۴ درصد از وادرات گاز مایع خود را از دست خواهد داد. ایران کشوری است که به‌راحتی قادر است تنگه هرمزرا مسدود کند و مانع از تردد کشتی‌ها از این تنگه شود. اگر این حجم کشتی‌های بریتانیا به مقصد خود نرسد هزینه‌های بسیاری متحمل خواهد شد که یکی از آن‌ها کاهش واردات گاز طبیعی است که می‌تواند کشور را به یک بحران جدی وارد کند.
وی تأکید‌ کرده است چنین مسئله‌ای بی‌شک تأثیری شگرف بر اقتصاد بریتانیا خواهد گذاشت و قیمت جهانی نفت و گاز را به‌طور بی‌سابقه‌ای افزایش خواهد داد. در صورت بسته‌شدن تنگه هرمز، واردات گاز بریتانیا از قطر که با عبور از این تنگه انجام می‌گیرد و نسبت به سال ۲۰۱۰ در حدود ۶۷ درصد افزایش یافته است، با چالش جدی مواجه خواهد شد و ضربات سهمگینی به اقتصاد بیمار بریتانیا وارد خواهد آورد».
در نظر دیگری هم پاتریک کلاوسون پژوهشگر مسائل خاورمیانه در مؤسسه راست‌گرای خاور نزدیک واشنگتن، طی نشست «گزینه‌های آمریکا در ایران» در کمیته نیروهای مسلح مجلس نمایندگان، درباره احتمال بستن تنگه هرمز از سوی تهران گفته است: اگر تنگه هرمز بسته شود، اقتصاد جهانی سقوط خواهد کرد. وی با تأکید بر این نکته که با توجه به عبور ۴۰ درصد نفت مورد نیاز جهان از این شاهراه حیاتی، اگر این تنگه برای مدتی طولانی بسته شود، اقتصاد جهانی سقوط خواهد کرد.

 نقش ایران وتنگه هرمز در معادلات اقتصادی دنیا
در عصر روابط بین‌الملل، امروزه همه کشورها در پی کسب قدرت واعمال آن بر سایر قدرت‌ها هستند تا بتوانند به منافعی که برای خود تعریف کرده‌اند برسند. یکی از منابعی که در قدرت بخشیدن به کشوری نقش بسزا دارد جغرافیای سیاسی است. بدین معنا که موقعیت جغرافیایی یک کشور موجب می شود که آن کشور دارای قدرتی بر سایر کشورها شود. به طور مثال ایران یکی از کشورهایی است که دارای یک موقعیت و جغرافیای سیاسی مطلوب است که یکی از این موقعیت‌ها تنگه هرمز می باشد. تنگه هرمز به علت تردد بسیار زیاد کشتی‌هایی که مواد اولیه صنعت دنیا را حمل دارند، یک موقعیت استراتژیک برای ایران به‌وجود آورده است زیرا ایران نقش بسیاری در  تامین امنیت یا عدم امنیت در این تنگه را دارد.
اگر امنیت در این تنگه برقرار نباشد و مواد اولیه صنایع دنیا که همان نفت می باشد به مقصد خود نرسد عملا اقتصاد دنیا فلج خواهد شد. بنابراین تنگه هرمز به مثابه قلب اقتصاد دنیاست که سرنوشت این قلب به ایران بستگی دارد. البته ایران همواره درصدد حفظ و تامین امنیت تنگه هرمز بوده و هیچ وقت برای تردد‌‌های در این تنگه مانع تراشی نکرده است ولی اگر قدرت‌های بزرگ بخواهند در مواجهه با ایران به قدرت‌طلبی وسودجویی بپردازند، ایران هم می‌تواند از قدرت خود در تنگه هرمز استفاده کند و همان طور که رهبر معظم انقلاب اسلامی، آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای هشدار داده است جریان انرژی در منطقه به خطر می‌افتد، از پیامدهای به خطر افتادن انرژی در منطقه نرسیدن نفت به کشورهای صنعتی غربی و در نتیجه فلج شدن اقتصاد آن‌هاست.

 جمع‌بندی
قدرت‌های بزرگ باید متوجه این مسئله باشند، همان‌طور که سلاح هسته‌ای برای کشوری بازدارندگی ایجاد می‌کند و موجب می‌شود که کشوری توسط داشتن سلاح هسته‌ای از هرگونه اعمال قدرتی از سایر قدرت‌ها بازداشته شود، تنگه هرمز هم قدرتی مانند قدرت سلاح هسته‌ای برای کشور ایجاد کرده است. زیرا که اگر قدرت‌های بزرگ خواسته باشند در جهت منافع خود اعمال قدرت کنند ایران توسط بر هم زدن امنیت تنگه هرمز مانع از تردد کشتی‌های حامل مواد اولیه اساسی صنایع دنیا (نفت) می‌شود و در نتیجه اقتصاد دنیا به سمت نابودی پیش می‌رود. پس قدرتی که تنگه هرمز برای ایران در روابط بین الملل ایجاد کرده است همانند قدرت داشتن سلاح هسته‌ای برای کشوری است وکشورها باید در محاسبات خود در رابطه با ایران به قدرت ایران در جغرافیای سیاسی به ‌خصوص تنگه هرمز توجه کنند.

نظر بگذارید